Nhận thức Phật Giáo Hòa Hảo - Bài viết của GS Trần Nguyên Bình

23 Tháng Chín 20201:17 CH(Xem: 2144)
Nhận thức Phật Giáo Hòa Hảo - Bài viết của GS Trần Nguyên Bình

 NHN THC PHT GIÁO HÒA HO (*) 
Trn Nguyên Bình Giáo Sư Shọc

        Pht Giáo Hòa Ho hưởng ng li kêu cu thiết tha ca lch s dân tôc và lch s loài người đứng ra nhn lãnh mt smng. Smng đó là võ trang tinh thn cho nòi ging để chn ngăn mi lung tư tưởng tà ngutbn phương tám no tràn vào, ri đứng lên trên cái ưu thế ca dân tc Vit đã được giác ng qua cơn khói la trin miên, mà thiết lp mt niết bàn nơi hgii“ cho loài người.

Mun hiu rõ smng đó phi thc hin ra sao, chúng ta cn trli dĩ vãng cách đây 100 năm, để xem tt cnhng sc lc chính trkinh tế, văn hóa nó đã đè nén xã hi Vit như thế nào.

        Khi nước ta tiếp xúc vi Tây phương, thì cái văn hóa bnh hon thi Nguyn không đủ sc kháng cvi cái văn hóa đại kngh, đại thương mi đương tích cc tìm đường phát trin ra bên ngoài, đặc bivào Châu Á và Châu Phi. Văn hóa thi Nguyn chlà văn hóa vhình thc, rng tuếch vni dung. Đa s các nhà Nho không nuôi chí hc nhng thgì cn thiết cho dân tc, đất nước mà chct gt giũa câu văn cho óng chut, câu thơ cho điêu luyn, hp điu hp vn và gác ngoài tai, không chu tìm tòi nghiên cu tt cnhng biến chuyn bên ngoài quc tế.

        Mt Nguyn Trường Tkhông đủ uy thế cnh tnh cmt triu đại thi nát. Con người sng chcòn vì cá nhân mình, vì gia đình mình mà không còn vì quc gia dân tc na. Bè phái tông tc, hương đảng tranh giành khuynh loát ln nhau. triu đình, người ta thi nhau mua quan bán tước, thôn xã thì tranh giành chiếu trên chiếu dưới, thln phao câu.

Đó là đời sng chính trca quc gia, còn trên phương din kinh tế thì vn là thnông nghip chủ muôn xưa, vn cái ththương mi cht hp, gà què ăn qun ci xay. Văn hc đó, chính trị đó, kinh tế đó đã khiến cho quc dân sng thiếu chnam, không còn tim lc đấu tranh tv.

        Trong hoàn cnh đó quân Pháp đến nước ta. Chúng ta có thể đoán ngay rng thế nước không thnào giữ được. Mt ít phát súng đại bác là quân địch hạ được thành. Nhng vanh hùng chcòn biết tun tiết để khi sng trong cái nhc mt nước. Ri khi quân Pháp đã đặt được nn móng đô h, xã hi li càng thi nát thêm.

        Dân chúng sng trong mê tín dị đoan. Nơi góc tường này, dưới gc cây đa kia, người ta thy nhan nhãn nhng bàn th ông thn, bàn th bà chúa. m đau người ta không lo chy cha thuc thang, mà chlo đi cúng đền này phn, xin tàn hương nước thi vung, hoc lp đàn cúng kiếng rước thy bùa ếm quỷ ếm ma. Có vic khó khăn, người ta không nghiên cu lthành bi, mà li đi coi bói toán, hay đi xin quxin xâm. Rượu chè cbc đàng điếm hoành hành khp nơi. Người ta ca ngi nhng ai tin nhiu bc lm, ngày tháng rong chơi, ăn xài ln. Tt cnhng thứ đó, người Pháp không làm gì để bài tr, ly chlà dân ch, không xen vào đời sng riêng tư vào nhng tc lctruyn ca dân bn xứ“.

        Nguy him và độc địa hơn na là họ đem nước ta ct ra làm ba khúc, dưới cái danh hiu ai oán và nc cười là Bc k, Trung kvà Nam k. Mi nơi có mt nn hành chánh khác nhau để cho skhác bit gia cá tính địa phương (nước nào chng có ?) mi ngày mt sâu đậm hơn. Nhng xu hướng Nam kttrhay Nam kquc đều là hu qu ca chính sách độc ác chia để trca thc dân. Hoàn cnh bi đáy ca đất nước lng môt hoàn cnh quc tế rt bp bênh trước mt vin nh sp đổ vtan tành, có thchôn vùi cnn văn minh nhân loi. Đó là vin nh thế chiến thhai.

        Để cu vãn tình thế ca nước nòi, rng ra cu vt loài người. Pht Giáo Hòa Ho ra đời, vi smng đem đuc tbi đốt cháy mi mê lm để dn dân Vit tchđại bi đến đại giác, đứng lên làm cách mng bng mt đại hành hoàn thành đại đạo cho toàn dân.

        Smng tht nng n, khó khăn, nhưng cũng tht cao c. Chúng ta hãy lng tâm tnh trí, mcác tp Thi Văn Sm Ging ra, thp nén hương lòng lên mà đọc, đọc vi tt ctm lòng tha thiết thương yênòi ging, thương yêu nhân loi, chúng ta sthy ở đây nhng gì cn phi hc, cn phi biết, nhng gì cn phi cu vt, cu vt ly bn thân chúng ta đang chìm đắm trong hôn mê, trong ngõ li đường danh, cu vt ly dân tc đang phân hóa mt cách ghê s do nhng tư trào quc tế tràn vào xung độln nhau, để ri, tiến lên góp phn vi mi cá nhân tiến b, mi tchc tiến b, mi quc gia tiến b trên thế gii mà cu vt loài người đương đứng trên bvc thm, có thvì mt giây điên khùng mà ttiêu dit bng đủ loi vũ khí hch tâm.

        Pht Giáo Hòa Ho ra đời vi mt smng cu vt. Vy scu vt đó khai trin như thế nào, bt đầu từ đâu để ri chm dt ở nơi đâu ?

        Trong hoàn cnh đất nước sng qun qui dưới gót st ca thc dân Pháp, nhng người hơi tra yêu nước thương nòi là bthc dân kim chế hoc bt tù đày, giam cm ; còn đa s quc dân trí thc đui theo danh li lãng quên snghip ttông. Khi dân quê đông đảo nht, thun phác nht, giữ được nhiu đức tính ca dân tc nht thì li dt nát, sng cơ cc làm chng đủ ăn, không người lãnh đạo. Mà chính khi dân quê này trong sut dòng lch s đã là chủ động cho mi cuc phc hưng dân tc. Nhng cuc cách mng Đinh Tiên Hoàng, Lê Li, Quang Trung đều do nông dân hoàn thành bng cách cung cp nhân lc, vt lc, tài lc.

        Cho nên cu vt gì thì cu, nếu không chú trng đến nông dân thì chlà làm cái công vic ca dã tràng xe cát. Vì lý do đó mà Pht Giáo Hòa Ho xut hin ngay trong lòng nông dân để giác ng h, giúp htiến lên tgii thoát ly mình, gii phóng dân tc ri góp phn vào công vic gii thoát loài người.

        Vì Giáo ch là người sinh trưởng ở nông thôn đã đau kh cái đau kh ca nông dân, ước ao và hy vng cái ước ao hy vng ca nông dân, nên mi hiu được h, cm hóa được h.

        Sau hơn na thế ksng dưới triu Nguyn, mt triu đại đã xao lãng cái căn bn tinh thn ca nòi ging, sau ngót trăm năm Pháp thuc, lòng người dân ta đống tro tàn trong mùa gió lnh, hsng không có chnam, mt tin tưởng ở bn thân mình, dân tc mình, trước stràn lan ca nn văn minh vt cht Tây phương. Bi vy, vic cn thiết là phi gây cho hlòng tin ở tmình, dân tc mình bng cách phác vcho mi người mt lý tưởng nhân sinh, mt lý tưởng sng.

        Lý tưởng đó là lý tưởng Pht Giáo Hòa Ho, mt lý tưởng tng hp cba lung tư tưởng ln nht Châu Á là Pht giáo, Khng giáo và Lão giáo.

        Từ Đinh qua Lê, Lý, Trn, ba lung tư tưởng này đã nh hưởng rt ln đến nhân sinh và kiến quc ca dân Vit, ngày nay chcn hin đại hóa bng tinh thn khoa hc Tây phương, tinh thn tbi bác ái ca nhà Pht, tinh thn nhân th ca Khng T, tinh thn tiêu dao không màng danh li ca Lão T, được phô din trong nhng li vàng ngc, khi thì như hiu lnh, khi thì như nhn nhkhuyên răn, khi thì như cnh cáo, thy bàng bc khp trong Thi Văn Giáo lý ca Đức Hunh Giáo Ch.

        Trên cái căn bn tinh thn đó, mt chtrương cách mng khp các mt được ngm ngm đề ra, mi coi thnhư ri rc, lp đi lp li, nhưng tinh ý thì thy ngay cmt chtrương vĩ đại ca mt vcu thế mun dùng văn thơ đi thng vào lòng người. Phác vcho mi người thy cái cnh khnão ca xã hVit và xã hi nhân loi, ri giác ng htìm đường gii thoát. Đó là chtrương đại bi đại giác. Tchgiác ng đó, khuyên răn ai ny phi lo làm tròn bn phn làm người để cu ly thân mình, gia đình mình, quc gia dân tc mình hu hoàn thành cho dân tc, cho loài người mt đời sng bác ái tdo. Đó là chtrương đại hành và đại đạo.

        Đi vào chi tiết ta sthy Pht Giáo Hòa Ho chtrương ci to tôn giáo, ci to tâm lý, và ci to xã hđể ri gây mt tin tưởng ln vào lòng người tương lai.

        Vn đề thc là quan trng. Gia thế k20 mà dân Vit nht là nông dân sng trong mt màn dy đặc mê tín và dị đoan. Nhiu người đi chùa chhiu mang máng rng nếu năng ti lui lbái, dâng cúng lvt bc tin, thì được phước, ngược li thì gp tai ương. Đa s có hiu đâu rng ct tượng chuông mõ chlà hình tượng giúp cho con người dtp trung tư tưởng mà suy gm vnn giáo lý, có nó là để nhc nhcon người tu khi xao lãng vic tu hành. Nó chlà phương tin, chkhông phi là cu cánh. Phi giác ng cho mi người hiu cái yếu lý ca tu hành : gisao cho tâm linh được luôn luôn yên tĩnh, đừng để cho lòng dc sai khiến, nht là khi mt mình mình đối din vi mình. Phi xét nét xem lòng mình nim ma hay nim Pht. Ma là vn đục, là gian ác. Pht là sáng sut, hin hu, tbi.

        Mt nhà Nho xưa kia mi ngày xét mình ba ln để xét xem tư tưởng, ngôn ng, hành vi ca mình có chi phi, có chi quy, ngày nay người đời còn truyn tng ngi khen. Nhưng li tu ca nhà Pht tng buc nhà tu xét nét mi sát na (đơn v nhnht ca thi gian ước vào 1/ 1.000.000 cái nháy mt), phi gicái tâm cho t, không thể để cho tư tưởng chn vn như con bướm bay thoa nọ đến hoa kia. Đó là điu ct yếu, còn cúng ly chlà phương tin giúp thêm cho stu tĩnh sa mình mà thôi :

            Tu không cn ly cn qu,
        Ngi đâu cũng sa vy thì mi mau.

        Hai câu gn gn 14 chữ đủ nói lên hết cái cách mng vtu hành ca Pht Giáo Hòa Ho, thiết tưởng ta không cn quá dài dòng cho lm, nhiu li thêm na, e làm gim ccái cô đọng mà bao quát ca 14 chữ đi.

        Sau vic ci to tôn giáo là ci to tâm lý. Trong thi gian Pháp thuc, tâm lý dân Vit bbăng hoi, người ta bon chen danh li, sng độc thin kthân, ích k, gidi, không chhướng và nht là không nghĩ đến nước nòi, mà ch:

Sm lo lòn cúi chiu ăn ng,
Nào biết liu toan gnnn.

        Bi vy vic cn thiết là phi hun đúc cho hcó mt chí quyết hiu biết và quyết làm, Vtu nim, phi làm sao cho hcó mt đức tin trong sch, nhưng tin không phi là mù quáng mà là đức tin được hướng dn bi lòng lành và soi sáng bng trí tu. Có như thế, mi khi mc vào mê tín dị đoan, hu vng tâm tiến bước. Vbn phn đối vi ttông đất nước, phi làm sao cho ai ny nuôi mt chí hướng st đá là :

Sng làm sao vn chtu mi,
Sng vùng vy râu mày nam t.

        Và luôn luôn vng lòng vng d, không vì nhng li phê phán bt chính ca nhng ktiu nhân gièm pha mà bvic ddang.

Đấng anh hùng dng nên thi thế,
Sá chi loài trùn dế nhnhen.

        Khi chí lp ri, thì phi tìm cách mmang trí tu, mi mong hiu biết mi đạo ca mình đang theo đui. Đạo đây phi hiu là mt th, làm thng nht, đem hiu biết giác ng ra mà làm vic đời. Phi đọc kinhs, ly bài hc ca người xưa làm kinh nghim cho công vic ngày nay, công vic ngày nay không thtách ri ra khi dòng sông lch s xưa kia được, nếu ta mun lp cho đất nước mt snghip ca Thánh hin :

Đời phi biết suy kim nghim c,
Thông cơ đồ dng nghip Thánh hin.

        Có như thế mi mong đem được cái đạo ca mình ra giúp cho dân tc thnh tr, giúp cho loài người thoát khi bến mê đi vbến giác.

Đến vn đề trau gii tình cm cũng là mt vn đề trng yếu. Nếu ta không làm chủ được tình cm ca ta, cứ để cho tình cm tdo phóng túng thì chương trình kế hoch ca ta có tt đẹp, có khoa hc chăng na, thì cũng không giúp ta làm nên ni trò trng gì ! Đức Hunh Giáo Ch khuyên răn tín đồ ca Ngài phi đem cái ý chí st đá ra mà rèn luyn tình cm.

        “Phi điêu luyn khi tinh thn cho mnh mẽ đặng tlp con đường rõ ràng duy nht ca mi đạo mình đang theo đui để ly đó làm cương mc mà bài tr nhng thành kiến, cchp thói quen, schn ch, lòng ham mun, tánh kiêu ngo, tt đố, gièm xim dua nnh, ích k, tư tâm, smê đắm trong bdc tình, và sphin não nó làm cho náo lon cõi lòng.

        Vphương din này, chúng ta không thnói gì hơn bng cách ly nhng câu trên làm kinh nht tng.

        Ở trên chúng ta đã nói xã hi Vit trong thi Pháp thuc băng hoi và thi nát như thế nào. Cbc rượu chè đàng điếm hoành hành khp nơi, mê tín dị đoan đè nng lên mi tng lp xã hi. Vn đề đặt ra cho Pht Giáo Hoà Ho là phi ci to hết nhng cái bn thu trong xã hi. Công vic thc khó khăn , chcó cách dùng cái quyn uy tinh thn, để tâm phúc mi người bng giác ng. Trong tôn ch hành đạo ca Pht Giáo Hòa Ho, rượu chè, thuc sái bcm. Vàng mã, thy bùa, thy pháp, làm chay đàn bcoi như nhng thtin nhm, mê hoc lòng người.

Xá vi phướn là trò kquái,
Làm chay đàn che ming thế gian.
……….
Nhng giy tin vàng bc cũng thôi,
Chcó đốt tn tin vô lý.

        Tt cnhng đim trên là nhng chtrương ci to cn thiết trong Pht Giáo Hòa Ho mà chúng ta được thy thc hin ngay tbước đầu. Đi xa hơn, chúng ta sgp mt nim tin ln được xây đắp lên cho tương lai.

        Đọc Thi Văn Sm Ging không ai bo ai, mà người nào người ny đều tin tưởng rng, tuy nước nhà đương tri qua mt hi cc bĩ, nhưng scó mt tương lai huy hoàng xán ln. Tác dng ca Sm ging về đim này thc vô cùng quan trng. Gia lúc đất nước bqua phân, gia lúc lòng người chia r, xã hi băng hoi đến cùng cc, gia lúc nhng biến chuyn ở bên ngoài nh hưởng không my tt đẹđến ni tình đất nước, lòng người hoang mang mt tin tưởng ở vn mng loài người, Pht Giáo Hòa Ho đã là mt thdu mu nhim nuôi ngn la lòng cho người dân Vit. Mt cnh thái bình vĩnh viđược vra, ai mun được hưởng phi trau tria tu sa thân tâm. Cnh đó là cái cnh cnước tdo, người người sng m no an vui dưới slãnh đạo ca các phn t trí thc mt lòng vì nước vì dân.

Trên ktrí ly công bình phán đoán,
Dưới vn dân trăm h được im lìm.

        Cnh đó là cnh nhân loi đại đồng, các quc gia không còn him khích ln nhau mà mt lòng thương yêu đùm bc, giúp đỡ ln nhau, cùng nhau nm tay trên đường tiến b.

y là xong bn hip mt nhà,
Không ganh ghét dt câu thù hn oán.

        Tt csnghip trên đây đã làm cho Pht Giáo Hòa Ho đóng mt vai trò trng yếu trong xã hi nước Vit hin nay, mi ngày mi rõ thêm lên.

        Ngay tthucòn sng thành blc, trên đất Trung Hoa hin nay, dân tc ta đã có ý tưởng Tiên Rng làm kim chnam cho kiến quc và sinh hot quc dân. Rng tượng trưng cho đời sng vt cht. Tiên tượng trưng cho đời sng tinh thn. Đời sng ca dân Vit là đời sng quân bình phát trin hai mt sng đó. Không phi vt cht là tt c, mà cũng không phi tinh thn là tt c, mà hai mt đó phi đặt ngang hàng nhau thì đời sng mi không lch lc. Nhng thi thnh trtrong lch s nước nhà đều là nhng thi kinh tế và văn hóa phn thnh ngang nhau.

        Lý tưởng Pht Giáo Hòa Ho ly yếu lý nhà Pht làm căn bn đã rt thích hp vi cái lý sng ca dân tc tmuôn xưa. Nhà Pht ly con người làm ct cán cho hc hiu. Theo huyn thoi, khi Đức Thích Ca mi sinh ra thì mt tay chlên tri, mt tay chxung đất mà nói rng : Thiên thượng, địa hduy ngã độc tôn “. Thiên thượng địa hạ đây tượng trưng cho khong thi gian vô hn định là vũ tr, ngã đây là con người mà Đức Thích Ca là tượng trưng. Trong vũ tr tnhiên chcó loài người đã giác ng, xng đáng mang cái danh hiu là “người.

        Lý tưởng Pht giáo tht là thích hp vi tư tưởng ct cán ca dân tc ta, mà Pht Giáo Hòa Ho li là mt lung tư tưởng tng hp Pht Khng Lão, mt thtng hp gn lc qua tinh thn Tiên Rng đã làm cho nước nhà thoát ra khi âm mưu dit chng ca người phương Bc mà thành mt quc gia có mt văn hóa riêng bit, nó chi btt cnhng thvăn hóa nô dch, nhưng luôn luôn sn sàng hp thụ nhng tinh hoa ca nn văn hóa khác, để tdo dân tc, tp trung nhân lc, tài lc, vt lc, vùng lên cao cvà đại hùng hoàn thành smng, thiết lp mt “Niết bàn nơi hgii. Chlúc đó và chsau lúc đó, Pht Giáo Hòa Ho mi hoàn thành được smng ca mình :

Chng y mi tnh vô nht vt,
Bi hng trn rt sch ca không,
Chuông linh ngân tiếng đại đồng,
Ta bà thế gii sc không mt màu.

…………………………………….

(*) Trích trong li Bt, Nhn Thc Pht Giáo Hòa Ho, Nguyn Văn Hu, Hương Sen xut bn 1970.

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn